I ove godine, Srbija je uz velike sile koje su izašle kao pobednice u Prvom svetskom ratu, obelezava 11. novembar Dan primirja. Malena Ivanjica je dala veliki doprinos pobedama Kraljevine Srbije u razdoblju od 1912 – 1918. godine. Prema nepotpunim podacima, za gotovo 6 godina neprekidnog ratovanja stradalo je više od 2.160 njenih stanovnika. Danas ova varoš nema spomen obeležje koje čuva sećanje na te junake  među kojima je jedan od najvećih bio pukovnik Dušan Purić. Ovaj rođeni Ivanjičanin naciju je zadužio herojstvom u bitkama za Zebrnjak i Bregalnicu u Drugom Balkanskom i na Mačkovom kamenu tokom Prvog svetskog rata.

Poštovaoci istorije pokrenuli su peticiju da se po pukovniku Puriću nazove jedna ulica u Ivanjici a lokalna vlast oformila je komisiju koja bi u narednom periodu trebala da sprovede postupak .

Spomen ploča Dušanu Puriću nalazi se u Beogradu, a njegova bista u centru Užica. Ivanjičani se nadaju da će aktuelna lokalna vlast isprvati istorijsku nepravdu prema pukovniku Puriću.

Dušan Purić je rođen u Ivanjici 1873. godine u trgovačkoj porodici. Osnovnu školu je završio u rodnom mestu, a zatim je pohađao Gimnaziju u Beogradu. Nakon završenog šestog razreda, upisao je Vojnu akademiju, koju je u 24. klasi završio 1894. godine sa vrlo dobrim uspehom i proizveden je u čin artiljerijskog potporučnika. Tri godine je proveo u trupi, a zatim je 1899. završio Višu vojnu akademiju. Postavljen je za komandanta poljske baterije u Ćupriji, a posle godinu dana izabran je za pripravnika generalštabne struke i unapređen u generalštabnog kapetana, zbog čega je otišao na usavršavanje u Francusku. Po povratku iz Francuske postavljen je za pomoćnika načelnika štaba Drinske divizije u Valjevu. Bio je komandant 17. kombinovanog i 6. pešadijskog puka.

Za vreme Prvog Balkanskog rata 1912. godine, nalazio se na generalštabnim poslovima Drinske divizije prvog poziva. Četvrti puk „Stevan Nemanja” je osvojio Zebrnjak, u Kumanovskoj bici. Tokom Drugog Balkanskog rata 1913. godine je po sopstvenoj molbi postavljen za komandanta 2. pešadijskog puka „Knjaz Miloš” poznatijeg kao „Gvozdeni puk”. U Bregalničkoj bici pokazao se kao veoma hrabar i sposoban vojnik i starešina.

Prvi svetski rat 1914. godine Dušana Purića je zatekao na šarganskim položajima i njegov Četvrti puk ”Stevan Nemanja” je štitio nadiranje neprijatelja od Višegrada prema Mokroj Gori i Kremni. Kada su glavne snage Austrougarske izvršile ofanzivu sa forsiranjem preko Drine prema Ljuboviji, Koviljači, Loznici i Valjevu i kada su se zaoštrile borbe prema Gučevu, Jagodnji i Mačkovom Kamenu, komandant Četvrtog puka Dušan Purić dobija naređenje iz Vrhovne komande da usiljenim maršem celim pukom krene od Šargana, pa preko Kremne, Užica, Crnokose, Kosjerića, Valjeva i Pecke stigne do Mačkovog kamena, napadne neprijatelja i spreči njegovo prodiranje u dubinu Srbije.

U srpskoj istoriografiji piše: „Četvrti puk Drinske divizije naređenje je besprekorno izvršio. Tu se sukobio sa 18. austrougarskom divizijom koja je na srpsku vojsku otvorila uragansku topovsku vatru“.

Posle napornog marša i popune puka u Valjevu, Dušan Purić u neposrednu blizinu Mačkovog kamena stiže u najtežim trenucima. U noći između 21. i 22. septembra vrši neposredne pripreme za juriš svog slavnog puka i tada izdaje istorijsku zapovest oficirima Četvrtog puka:

„Vojnici, mi smo ovde došli da ginemo za otadžbinu. Komandiri ispred svojih vodova i četa, komandanti ispred svojih bataljona, a ja ću ispred svih. Za mnom!. U juriš! Za slobodu i otadžbinu!”

Prema oceni istoričara i vojnih stručnjaka, boj na Mačkovom kamenu bila je najžešća i najkrvavija bitka koja je uopšte vođena u Prvom svetskom ratu. Bitka nad bitkama. U ovom boju Dunavska divizija je izgubila 8.018 ljudi. Na samom Mačkovom kamenu ostalo je zauvek preko 800 srpskih vojnika i oficira. Ovde je izginulo 118 oficira, 5 komandanata pukova, 17 komandanata bataljona Dunavske divizije, pa je ova bitka prozvana i „oficirskom bitkom“. Najveće gubitke je pretrpeo Četvrti puk „Stevan Nemanja“. Bitku je preživelo samo 1.000 vojnika i starešina.

Dušan Purić je poginuo među prvima u najžešćem sudaru prsa u prsa. Posle pogibije, njegovi vojnici nisu hteli da ga sahrane u bespuću, već su telo u kovčegu nosili iz borbe u borbu. Sahranili su ga tek po strogoj naredbi Vrhovne komande. Posthumno je unapređen u čin pukovnika, zbog uspešnog komandovanja i pokazanoj hrabrosti u odbrani otadžbine.

Približava se 11. novembar, dan kada je proglašeno primirje u Velikom odnosno Prvom svetskom ratu. Ove godine to je i veliki jubilej, sto godina od završetka krvavog vojnog sukoba koji je Evropu, delove Azije i Afrike koštao više od 15 miliona žrtava. Primirje je, podsetimo, potpisano na ovaj dan u jednom železničkom vagonu u francuskom mestu Kompijenj, tačno u 11 časova pre podne.

Gubici Srbije u njemu bili su stravični. Procenjuje se da je u sukobu, od bolesti i posledica ranjavanja stradalo između 1.100.000 i 1.300.000 ljudi, što je činilo gotovo trećinu ukupnog stanovništva ili čak 62 % muške populacije.

Spomenik “Velika Srbija“ u Užicu

Malena Ivanjica je takođe dala veliki doprinos pobedama Kraljevine Srbije u razdoblju od 1912 – 1918. godine. Prema nepotpunim podacima, za gotovo 6 godina neprekidnog ratovanja stradalo je više od 2.160 njenih stanovnika. Svoje kosti ostavili su na Ceru, Smederevu, Mačkovom kamenu, Rudniku, u albanskim gudurama, na Dobrom polju, Kajmakčalanu i Kumanovu, dok su mnogi pomrli u zarobljeničkim logorima. Tokom sukoba, zarazne bolesti desetkuju ovdašnje stanovništvo u pozadini. Ako se uporede statistički podaci o broju prisutnog stanovništva 1910. i 1921. godine, može se zaključiti da je broj stanovnika u Moravičkom srezu za jednu deceniju smanjen za čak 3.100 lica.

Imena i prezimena poginulih po mesnim zajednicama, objavljena su u knjizi „Ivanjica“, Stevana Ignjića i grupe autora, 1972. godine. I oni se slažu da broj žrtava balkanskih i Velikog rata može samo biti veći, jer opsežna prikupljanja podataka nikada nisu završena.

Imajući u vidu ovu činjenicu, poražavajući podatak je da Ivanjica ni posle sto godina od završetka Velikog rata, nema dostojan spomenik stradalima, kojim bi se na adekvatan način odužila za njihove položene živote. Spomen obeležja sa imenima stradalih postoje u pojedinim selima kao što su Luke, Prilike, Međurečje i drugim, ali i krajputaši koje su podigle porodice nastradalih.

Šta je razlog ovakvom odnosu prema sopstvenim junacima, teško je reći. Da li samo neodgovornost nadležnih prema sopstvenoj istoriji, česti ratovi u dvadesetom veku zbog kojih se nije imalo vremena misliti na poginule, kasnija komunistička ideologija, kojoj nije odgovaralo veličanje srpskih pobeda, ili sve po malo, sudiće potomstvo.

Na ivanjičkoj crkvi postoji spomen ploča sa određenim brojem imena nastradalih, ali to nije dovoljno, smatra novinar i publicista Emilijan Protić.

• „To je najveća ivanjička bruka. Kao što je još jedna velika bruka, da nemamo spomen bistu Dušanu Puriću, najvećem junaku sa Mačkovog kamena, rođenom u ovom gradu. Potpukovnik koji je posmrtno unapređen u čin pukovnika, u rodnom mestu nema svoju ulicu. Imao ju je pre Drugog svetskog rata, ali je ona ukinuta, a o razlozima takve odluke možemo samo da nagađamo. Opštinske vlasti nikada se dostojno nisu odužile svojim junacima balkanskih i Velikog rata, i to je prema mom dubokom ubeđenju, velika sramota“, kaže za InfoLIGU Emilijan Protić.

Predsednik Udruženja potomaka ratnika od 1912. – 1918, Tomislav Parezanović kaže da su oni u više navrata opštinskim vlastima predlagali podizanje zajedničkog spomenika svim poginulim i biste Dušanu Puriću ispred njegove rodne kuće u centru grada.

• „Trenutno razgovaramo sa aktuelnim čelnicima opštine na predlogu da nova ulica, nedavno završena, koja spaja Venijamina Marinkovića i Milana Mihailovića, ponese ime znamenitog ivanjičkog heroja pukovnika Dušana Purića“, kaže Parezanović.

Prema njegovim rečima, bista Puriću trebalo bi da bude postavljena ispred njegove rodne kuće na centralnom gradskom trgu, ali to mora sačekati rekonstrukciju pešačke zone.

• „Većina postojećih obeležja vezanih za balkanske i Prvi svetski rat su obnovljena i redovno se polažu venci i cveće. Takvo je i obeležje u Lisi, posvećeno popu koga su 1917. godine streljali Austrijanci i spomenik za sedamnaest Topličana u Bukovici“, navodi Parezanović.

Kako nezvanično saznajemo, polaganje venaca i cveća, u znak obeležavanja pobede Kraljevine Srbije u Velikom ratu, biće ispred spomen beležja poginulim, u Prilikama, u drugoj polovini novembra.

Velika većina Ivanjičana uopšte ne zna ko je bio pukovnik Dušan Purić. Iako je rođen u varoši na Moravici i iako je naciju zadužio herojstvom u bitkama za Zebrnjak i Bregalnicu u Drugom Balkanskom i na Mačkovom kamenu tokom Prvog svetskog rata. Ko je krivac za ovu anonimnost junaka u svom rodnom gradu, teško je reći. Valjda su tome po malo kumovali svi. I škola i država, ali čini se najviše lokalna samouprava koja se nikada ovom čoveku dostojno nije odužila. Ni jedna ulica u Ivanjici ne nosi njegovo ime. Bilo je pokušaja da se ta nepravda ispravi, donošenjem nove odluke o promeni naziva ulica i trgova u Ivanjici tokom 2003. godine, međutim zbog nemogućnosti da se ona primeni u praksi istekom svih predviđenih rokova, odluku su  suspendovali.

Da je ostala na snazi, Dušan Purić bi imao svoju ulicu i to onu koja danas nosi ime Perse Rajević, u naselju preko puta Sajmišta, odnosno Jelića polja.

Razlog za ovaj tekst i podsećanje na komandanta „Gvozdenog puka“ i puka „Stevan Nemanja“ je 22. septembar i 103. godišnjica njegove herojske pogibije na Mačkovom kamenu, u jednoj od po Srbe najtežih bitaka Velikog rata.

Dušan Purić je rođen u Ivanjici 1873. godine u trgovačkoj porodici. Osnovnu školu je završio u rodnom mestu, a zatim je pohađao Gimnaziju u Beogradu. Nakon završenog šestog razreda, upisao je Vojnu akademiju, koju je u 24. klasi završio 1894. godine sa vrlo dobrim uspehom i proizveden je u čin artiljerijskog potporučnika. Tri godine je proveo u trupi, a zatim je 1899. završio Višu vojnu akademiju. Postavljen je za komandanta poljske baterije u Ćupriji, a posle godinu dana izabran je za pripravnika generalštabne struke i unapređen u generalštabnog kapetana, zbog čega je otišao na usavršavanje u Francusku. Po povratku iz Francuske postavljen je za pomoćnika načelnika štaba Drinske divizije u Valjevu. Bio je komandant 17. kombinovanog i 6. pešadijskog puka.

Za vreme Prvog Balkanskog rata 1912. godine, nalazio se na generalštabnim poslovima Drinske divizije prvog poziva. Četvrti puk „Stevan Nemanja” je osvojio Zebrnjak, u Kumanovskoj bici. Tokom Drugog Balkanskog rata 1913. godine je po sopstvenoj molbi postavljen za komandanta 2. pešadijskog puka „Knjaz Miloš” poznatijeg kao „Gvozdeni puk”. U Bregalničkoj bici pokazao se kao veoma hrabar i sposoban vojnik i starešina.

Prvi svetski rat 1914. godine Dušana Purića je zatekao na šarganskim položajima i njegov Četvrti puk ”Stevan Nemanja” je štitio nadiranje neprijatelja od Višegrada prema Mokroj Gori i Kremni. Kada su glavne snage Austrougarske izvršile ofanzivu sa forsiranjem preko Drine prema Ljuboviji, Koviljači, Loznici i Valjevu i kada su se zaoštrile borbe prema Gučevu, Jagodnji i Mačkovom Kamenu, komandant Četvrtog puka Dušan Purić dobija naređenje iz Vrhovne komande da usiljenim maršem celim pukom krene od Šargana, pa preko Kremne, Užica, Crnokose, Kosjerića, Valjeva i Pecke stigne do Mačkovog kamena, napadne neprijatelja i spreči njegovo prodiranje u dubinu Srbije.

U srpskoj istoriografiji piše: „Četvrti puk Drinske divizije naređenje je besprekorno izvršio. Tu se sukobio sa 18. austrougarskom divizijom koja je na srpsku vojsku otvorila uragansku topovsku vatru“.

Posle napornog marša i popune puka u Valjevu, Dušan Purić u neposrednu blizinu Mačkovog kamena stiže u najtežim trenucima. U noći između 21. i 22. septembra vrši neposredne pripreme za juriš svog slavnog puka i tada izdaje istorijsku zapovest oficirima Četvrtog puka:

„Vojnici, mi smo ovde došli da ginemo za otadžbinu. Komandiri ispred svojih vodova i četa, komandanti ispred svojih bataljona, a ja ću ispred svih. Za mnom!. U juriš! Za slobodu i otadžbinu!”

Prema oceni istoričara i vojnih stručnjaka, boj na Mačkovom kamenu bila je najžešća i najkrvavija bitka koja je uopšte vođena u Prvom svetskom ratu. Bitka nad bitkama. U ovom boju Dunavska divizija je izgubila 8.018 ljudi. Na samom Mačkovom kamenu ostalo je zauvek preko 800 srpskih vojnika i oficira. Ovde je izginulo 118 oficira, 5 komandanata pukova, 17 komandanata bataljona Dunavske divizije, pa je ova bitka prozvana i „oficirskom bitkom“. Najveće gubitke je pretrpeo Četvrti puk „Stevan Nemanja“. Bitku je preživelo samo 1.000 vojnika i starešina.

Dušan Purić je poginuo među prvima u najžešćem sudaru prsa u prsa. Posle pogibije, njegovi vojnici nisu hteli da ga sahrane u bespuću, već su telo u kovčegu nosili iz borbe u borbu. Sahranili su ga tek po strogoj naredbi Vrhovne komande. Posthumno je unapređen u čin pukovnika, zbog uspešnog komandovanja i pokazanoj hrabrosti u odbrani otadžbine.

Prema našim nezvaničnim saznanjima, spomen ploča Dušanu Puriću nalazi se u ulici vojvode Stepe 68 u Beogradu, a njegova bista u centru Užica.