Pedesetih godina prošlog veka, u to vreme popularni nastavnik geografije Đuro Mitrašinović, svaku generaciju osmaka u Ivanjici obavezno je vodio u Rašćansku pećinu i pričao im o istoriji ovog lokaliteta. Upravo te generacije dobro poznaju istoriju kulturno-istorijskih spomen obeležja na području ivanjičke opštine. Nažalost, današnje generacije osmaka vrlo malo znaju o ovoj pećini koja je na samo par kilometara od centra varoši.

Rašćanska ili Hadži Prodanova pećina je dobila  ime po Karađorđevom vojvodi Hadži Prodanu Gligorijeviću koji je ovu pećinu koristio da sakrije zbegove naroda pred navalom turske vojske. Pre toga pećina se zvala Šljapaja, zatim zbog male Rašćanske reke narod je nazvao Rašćanska. Pećina je postala interesantna speolozima i obavljeno je ispitivanje iste u dužini od 400 metara. Ona se sastoji od dva sprata. Ulazni deo je širine oko 3 metra iza koga se nalaze prostrane dvorane koje su dugačke blizu 50  a široke oko 15 metara.

U Hadži Prodanovoj pećini je ekipa studenata na čelu sa profesorom Biološkog fakulteta Beogradskog univerziteta doktorom Božidarem Ćurčićem pronašla 25 novih vrsta pećinskih insekata koji u svetu ili nisu poznati ili su retki.

Na inicijativu opštine Ivanjica i Turističke organizacije pristupilo se uređenju ovog izuzetno značajnog turističko istorijskog objekta. U organizaciji Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva, uz finansijsku podršku opštine Ivanjica, sprovedena su zaštitna arheološka iskopavanja u pećini. Istraživanja su realizovana u saradnji sa Filozofskim fakultetom, odelenjem za aerheologiju i Narodnim muzejom iz Beograda. Prilikom iskopavanja pronađeni su fragmenti keramike iz starijeg gvozdenog doba kao i velika količina kostiju praživotinja. Svi nalazi su veoma značajni jer pripadaju periodima koji u našoj zemlji nisu dovoljno istraženi. U kasnijim istraživanjima pronađeno je oko šezdeset predmeta starih od 40 do 45 hiljada godine pre naše ere. Većina pronađenih alatki je napravljena od kvarca. Pronađeni su kristali kvarca što je retkost u Evropi. Pećina je u nekom periodu bila privremeno stanište pećinskog medveda čije su lobanje, brojne kosti i zubi takođe pronađeni.

Na samom ulazu u pećinu nalazi se crkva  koja je ponovo izgrađena posle rušenja stare prilikom radova na  putu Ivanjica-Guča. Crkva je poznata kao Adžijina i sagrađena je 1809 godine, posvećena je Arhangelu Mihailu.

Jedan deo pećine  uređen je i osvetljen za turističke posete.

O veličini pećine ispredaju se razne price, kao ona da su lovački kerovi poterali lisicu kroz pećinu i da je ista izašla na kraju sela Lise kroz jednu šupljinu. Možda je selo Lisa baš po toj lisici dobilo ime.

Danas je poseta Hadži Prodanovoj pećini moguća svakodnevno od 10 do 14 časova. Obilazak je besplatan a posete se mogu najaviti Jovanu Mićoviću na telefon 381 69 221 72 58.

Bilo bi lepo kada bi ova priča podstakla prosvetne radnike da ožive nekadašnju tradiciju i decu organizovano povedu u obilazak Rašćanske pećine.

autor teksta: Raško Nešovanović

Hadži Prodanova pećina, koja se nalazi sedam kilometara od Ivanjice, u selu  Raščići, uskoro će konačno primiti prve posetioce, koji će biti u prilici da uživaju u pećinskim ukrasima stvaranim hiljadu godina. Nažalost u prethodnom periodu veliki broj ukrasa je uništen i pokraden pa je ovo bio poslednji trenutak da se pećina zaštiti.

Ministarstvo Tuirizma, telekomunikacija i trgovine republike Srbije je za svrhu uređenja ovog važnog lokaliteta izdvojilo 8 miliona dinara, dok je opština Ivanjica za tu namenu izdvojila  4.526.596,00 dinara.

Izvođači radova su firme Građevinar doo iz Ivanjice i Elkoms doo iz Beograda.

Hadži Prodanova pećina nalazi se u dolini Rašćanske reke, zbog čega je poznata i pod nazivom „Rašćanska pećina”, a nalazi se na nadmorskoj visini od 600 metara.  Ime je dobila po Karađorđevom vojvodi Hadži Prodanu Gligorijeviću, koji je u pećinu sklanjao zbegove za vreme Prvog srpskog ustanka.

„Rašćanska pećina”  svrstava se u malobrojna višeslojna paleolitska nalazišta na centralnom Balkanu i pruža veliki potencijal za buduća istraživanja. Ova pećina predstavlja kombinaciju važnog turističkog, speleološkog i arheološkog objekta, a stanište je i znatne populacije slepih miševa.

Prema nepotvrđenoj legendi izlaz iz nje nalazi se u dragačevskom selu Kotraža.

Pre sedam dana počeli su zvanični radovi na uređenju Hadži-Prodanove pećine u Raščićima kod Ivanjice. Nakon njihovog završetka krajem godine, pećina će biti otvorena za posetioce koji će biti u prilici da uživaju u pećinskim ukrasima stvaranim hiljadama godina. Biće uključena u ponudu Turističke organizacije opštine Ivanjica ali i velikog broja turističkih agencija.

Projektom je predviđeno dekorativno osvetljenje pećine hladnom rasvetom, postavljanje pešačkih staza kao i njeno unutrašnje i parterno uređenje. Biće izgrađena zaštitna ograda i suvenirnica u neposrednoj blizini samog ulaza u pećinu.

• “Ukupna dužina pešačkih staza koje će biti postavljene duž ulaznog kanala i pećinskih dvorana je oko 140 metara, a u manjoj dvorani biće izgrađena i platforma površine oko 80 kvadrata. Širina staza je jedan metar, koliko će biti visoka i zaštitna ograda. Duž staza biće postavljeni informativni panoi”, kaže za InfoLIGU arhitekta Zorana Gavrilović iz preduzeća “Atelje – Milutinović“ iz Ivanjice, koje je uradilo idejno rešenje uređenja pećine.

Funkcionalnim i dekorativnim uređenjem lokaliteta Hadži-Prodanove pećine uz strogo poštovanje mera zaštite korišćenja jedinstvenog arheološkog, speleološkog, palenteološkog i nepokretnog kulturnog nasleđa, doprineće razvoju turizma u opštini Ivanjica.

Pećina će biti osvetljena LED rasvetom koju će činiti više desetina sijalica koje će osvetljavati samu stazu za kretanje pešaka ali i pećinske ukrase. Idejno rešenje za ovaj posao uradila je firma “Proelektro” iz Beograda.

Opština Ivanjica je za svrhu uređenja ovog važnog speleološkog lokaliteta od Ministarstva turizma Srbije dobila 8.000.000 dinara. Obzirom da ukupna investiciona vrednost projekta iznosi 12.834.560, opština razliku obezbeđuje iz svog budžeta.

Vrednovano prirodno dobro od velikog značaja, II kategorije, realizacijom projekta biće sačuvano i stavljeno u funkciju kao značajan arheološki, speleološki i turistički objekat.

Odlukom o zaštićenom prostoru koji obuhvata nešto više od 7 hektara, strogo je zabranjena bilo kakva izgradnja, skrnavljenje, eksploatacija mineralnih sirovina, preoravanje prirodnih livada, krčenje vegetacije, i sve aktivnosti u samoj pećini koje mogu ugroziti njenu faunu i floru i oštetiti njene temeljne i sve druge vrednosti.

Spomenik prirode Hadži – Prodanova pećina, nalazi se na 7 kilometara od Ivanjice, u selu Raščići, na putu prema Guči i Čačku, na nadmorskoj visini od oko 600 metara. Ime je dobila po Karađorđevom vojvodi Hadži Prodanu Gligorijeviću, koji je u pećinu sklanjao zbegove za vreme Prvog srpskog ustanka. Raniji nazivi su Rašćanska pećina i Šljepaja.

Ispitana dužina pećine je oko 400 metara i sastoji se od dva sprata. Prema nepotvrđenoj legendi izlaz iz nje nalazi se u dragačevskom selu Kotraža. Donji sprat pećine pored glavnog ima i dva sporedna kanala. Ulazni deo je širok i visok oko 3 metra i završava se suženjem iza koga se nalaze prostrane dvorane koje su dugačke oko 50 i široke 15 metara. Desna strana ove dvorane pokrivena je bigrenim salivom i serijom plitkih bazenčića. U centralnom delu dvorane nalaze se debeli stalaktiti i stalagmiti, a na stranama moćni salivi kao okamenjeni vodopadi. Dvorana se završava sa dva manja prodora-procepa. Gornji sprat počinje iz dvorane glavnog kanala i ispunjen je raznobojnim i raznovrsnim nakitom.

Rašćanska pećina se svrstava u malobrojna višeslojna paleolitska nalazišta na centralnom Balkanu i pruža veliki potencijal za buduća istraživanja. Stanište je znatne populacije slepih miševa.

Opštinska uprava opštine Ivanjica raspisala je tendere za izradu projektno-tehničke dokumentacije za izgradnju sportskog centra na Jelića polju i izvođenje radova na uređenju Hadži-Prodanove pećine u Raščićima.

Prema konkursu, rok za dostavljanje ponuda za izradu projektne dokumentacije za izgradnju sportskog centra traje do 28. septembra. Obrađivač će biti izabran metodom najniže ponuđene cene, a projekat treba da sadrži svu neophodnu dokumentaciju, po kojoj kada bude usvojena od strane nadležnih u opštini može da počne gradnja ovog za Ivanjicu veoma važnog kompleksa.

Tender za prijavu zainteresovanih za izvođenje radova na uređenju Hadži-Prodanove pećine u Raščićima za posetioce, otvoren je do 1. oktobra. Ovaj zahtevan posao podrazumeva niz građevinskih i građevinsko-zanatskih radova na uređenju pešačkih staza i hladne rasvete, a sve prema merama zaštite koje je propisao Zavod za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu.

Na osnovu ranijih najava u Turističkoj organizaciji opštine Ivanjica, pećina bi za posetioce trebala da bude otvorena do kraja ove godine.

Jedan od retkih, a možda i prvi do sada, nepublikovan opis Hadži Prodanove pećine u selu Raščići kod Ivanjice, ugledao je svetlo dana zahvaljujući dr Dejanu Buliću, naučnom saradniku Istorijskog instituta u Beogradu.

On je u arhivu SANU pronašao rukopis pod nazivom „Opis pećine u Raščićima, selu sreza Moravičkog Okružja Užičkog“, iz februara meseca 1852. godine. Autor je pisar okružnog suda u Čačku Nikola Vulović.

• „Na samom kraju ovog sela, pod selom Lisom, nalazi se u velikom krilu jednom, jedna grdno prostrana pećina, koja je od prvi do tako nazvani mali vrata za 1,5 fat široka i 3 do 4 visoka, i za 50 hvati duga. Ova su mala vrata koliko vrata lebne peći kroz koja se čovek teško provlači. U ulasku jošt sprvi vrata bez viđela ne može se maći. Vazduh je do mali vrata prijatniji nego pošto se kroz ova prođe, i tamo je odveć gust i vlažan. Od ovi mali vrata širine je do 15 – 20 hvati, a dužina neizmerena. Zašto od ovi vrata, osim za jedno 25 do 30 hvati niko za vreme moje dalje išao nije. Ovu pećinu izbere Hadži Prodan, kad je protivu Turaka ustao i vojevao, i na vratima iste načini dosta poveliku crkvicu, i ovom pećinu zatvori da se samo na mala vrata u istu iz crkve ulazilo, i pokraj ove sazida s druge strane sebi dvokatni konak i malo gradića, gdi je mislio i bolje utvrditi se. No, kad turska sila navali, sakrije se on sa nekom časti svoje vojske u istu pećinu, u koju je dosta rane i ostale municije pribavio. Turci navale, biše ga, podugo, i ništa mu nemoga,u, da se jedan lukavi Ulis našao nije, koji savet da, da se sa svije obližnji kuća i staja, krovina od sena i slame poskida, i ova sa stene pred pećinu i crkvu baca, pa zapali, kako bi crkva i konaci izgoreli, i dim junacima u pećini dosadio. Tako učine, i dim u pećinu nakulja, i dobiše prinudi, da pećinu ostave i na silu prodru. Ovako kroz dim i vatru nagrne kukavni Hadži Prodan s vojskom, udari na Turke, i izgubivši mlogo svojije, padne im i sam šaka. I dan današnji u ovoj pećini, onamo iza mali vrata stoji jedna velika gomila sitne proje, koja je za ranu pribavljena bila, naode se daske od sanduka, i drugi ostaci koje su tada Srbi ostavili. O pećini ovoj pripovedaju ondašnji seljani, da je dva sata dugačka, koje su otuda doznali, što su jednom lovački kerovi lisicu u istu naterali, pa na Lisi iz jedne šuplje stene opaljeni izašli. I ovo mesto dva sata od ulaska odstoji, a možda je i selo Lisa od te lisice ime svoje dobila. Što su kerovi opaljeni izašli, to je neizvesno, a oni drže da su kroz neki plamen protrčati morali“.

Slavnomu Društvu Srbske Slovesnosti

U Čačku 6. februara 1852. godine

Nikola Vulović II, Pisar Suda Okružia

Arhiv SANU, br. 9102.