Rimski most u Kumanici nezaštićeno kulturno dobro

Srednjovekovni “Rimski most” u selu Kumanica, koji spaja obale reke Moravice, sve više je ugrožen od uticaja zuba vremena. Leva strana stuba na uzvodnoj strani, gledano sa puta koji vodi za Gleđicu je već vidno oštećena od posledica bujičnih voda koje ispiraju malter. Nekoliko kamenih blokova se već pokrenulo na delu kojim se most spaja sa samom obalom, pa preti opasnost da se otisnu u reku, što bi dodatno narušilo konstrukcijsku stabilnost ovog izuzetno važnog spomenika kulture, koji usput, nije ni zaštićen od strane nadležnih institucija.

Da bi se sprečilo slivanje atmosferskih voda sa pomenutog asfaltnog puta koji prolazi tik uz most, postavljeni su ivičnjaci visine desetak centimetara, ali se na licu mesta stiče utisak da njihova širina od par metara nije dovoljna da vodu koja se skuplja prilikom kišnih padavina odvede na bezbednije odstojanje od stubova mosta. Prilikom nedavnih popravki bankina puta koje je odnela bujica, nasuta je i obala reke uzvodno, ali će rizlu i kamen prve veće kiše ponovo odneti u korito reke.

Rimski most i danas izgleda božanstveno u svoj svojoj raskoši, uklopljen u ambijent kao da ga je sama priroda tu isklesala a ne ljudska ruka, pre više stotina godina. Restauriran je osamdesetih godina prošlog veka, uz kontrolu Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva, ali mu očigledno treba nova intervencija kako bi ostao ono što danas jeste, svedočanstvo minulih vremena.

Zvuči neverovatno, ali treći po starosti kulturnoistorijski spomenik na području opštine Ivanjica, posle manastira Kovilje i Pridvorica, nije vrednovan kao kulturno dobro od posebnog značaja.

U lokalnoj samoupravi kažu da su svesni propusta koji je učinjen u prethodnom periodu, te da intenzivno rade na prikupljanju potrebne dokumentacije za otpočinjanje procedure proglašenja ovog mosta za spomenik kulture. Za uslove hitne sanacije i konzervacije obratiće se Zavodu za zaštitu spomenika iz Kraljeva, JVP “Srbijavode” na čijem zemljištu se nalazi most, ali i upravi Parka prirode Golija kome ovo područje pripada.

Rimski most u Kumanici nalazi se na sedamnaestom kilometru jugozapadno od Ivanjice, u pravcu prema planini Goliji u blizini jedne stare zapuštene vodenice potočare. Kameni most preko gornjeg toka reke Moravice, nalazi se na srednjovekovnom putu, koji je iz Ivanjice, preko Međurečja, vodio preko sela Bratljeva, na prostor današnje Raške oblasti.

U pamćenju stanovnika ovog kraja most postoji pod nazivom „Rimski most”, premda u njemu izgleda nema ničeg rimskog. Ozbiljnijih istraživanja u tom pogledu nije bilo, međutim postoji mogućnost da je on sagrađen na temeljima mosta iz rimskog vremena. Pogotovo ako se zna da su se ovim krajevima pružali trgovački karavani, koji su vodili čak do Dubrovnika.

Usko korito planinske reke Moravice premošćeno je jednim svodom polukružnog oblika, koji se svojim oporcima i upornjacima, preko ne baš izraženih obalnih stubova oslanja na stenovite obale reke. Za konstrukciju mosta korišćeni su glineni škriljci, kojih u neposrednoj blizini ima u izobilju. Manji deo čeonog zida, uz čela svodova, ozidan je krupnim lomljenim kamenom, dobro izčivijanim uz čelo svoda. Mestimično ima nepravilnih komada oblutaka. Zbog korišćenja različitih materijala, pretpostavlja se da je most pravljen u više perioda.

Na uzvodnoj strani mosta, na desnom obalnom stubu, postoje ostaci nepravilno izvedenog kljuna, neke vrste zaštitnog zida, koji je imao zadatak da velike vode Moravice usmeri ispod svoda i na taj način zaštiti vertikalni krilni zid mosta. Oporci svoda zajedno sa paralelnim krilnim zidovima čine obalne stubove mosta.

Širina mosta je 2,40 metara a to je istovremeno i širina kolovoza. Ukupna dužina mosta sa stubovima je oko 14 metara, veličina lučnog otvora je 6,72, a visina oko 4 metra. Danas ovaj most koriste samo pešaci, a oko njega se granaju brdski puteljci od kojih jedan vodi za selo Erčege.

Nemoguće je utvrditi ko je i kada podigao ovaj most u selu Kumanici, ali je nesumnjivo to vešto tvorena i lepa građevina, neobično vitkih i skladnih linija. Pripada tipu lepših turskih mostova. Otvor ovog mosta sličan je jedinom očuvanom otvoru na mostu preko reke Uvac. Sudeći po njegovoj tehnici, on bi mogao biti građen u isto vreme kad i mostovi u Prizrenu, što znači u 15. veku.